uitgelicht

“Ze willen iets moois beschermen, maar daarvoor doen ze heel gruwelijke dingen."

Claire Goossens

Claire Goossens is masterstudent Theaterwetenschap en dramaturg van de voorstelling HARDLINERS. Daarnaast werkt ze als theaterredacteur bij Cultuurbewust.nl. 

Interview met Monique van der Werff, oprichter van White Rabbit Theater en maker van HARDLINERS.

Is er in het huidige politieke spectrum tussen enerzijds ‘links’ en anderzijds ‘rechts’ nog wel ruimte voor de nuance van gematigdheid? Wat als je het niet 100% eens bent met links, maar ook niet 100% met rechts, ben je dan een zwakkeling? Over de onmacht van gematigdheid en de aantrekkelijkheid van radicalisme, daarover maakt theatermaakster Monique van der Werff zich druk. White Rabbit Theater presenteert in samenwerking met productiehuis MC de voorstelling HARDLINERS. Na het succesvolle debuut Veronika besluit te sterven komt Van der Werff met een extreme actie-docu over radicale idealen.

Er zijn in het moderne Europa namelijk mensen die harde keuzes maken en hun bestaan geheel wijden aan één doel, één ideaal waarvoor zij bereid zijn offers te maken. Deze idealisten kunnen wel eens te ver gaan, zo ver zelfs dat ze hun eigen leven of dat van anderen riskeren. Neem bijvoorbeeld de Nederlandse Tanja Nijmeijer, de Belgische Muriel Degauque en de Noor Anders Breivik. Door deze drie jonge, Westerse ‘hardliners’ liet Monique van der Werff zich inspireren voor haar tweede theatervoorstelling. Want hoe extreem en gruwelijk hun (terreur)daden ook zijn, er zit blijkbaar iets bewonderenswaardigs in ‘radicaal zijn’.

Waarom heb je ervoor gekozen om een theatervoorstelling te maken over Tanja Nijmeijer, Muriel Degauque en Anders Breivik?
‘Omdat zij alle drie net als ik in een Westerse samenleving zijn opgegroeid, maar anders dan ik hebben zij de keuze gemaakt om de veiligheid en vrijheid daarvan op te geven, om helemaal voor hun ideaal te gaan. Wat bezielt bijvoorbeeld een vrije Westerse jonge vrouw zoals Muriel om de ‘beperkingen’ van de Islam te accepteren? En waarom zou Tanja helemaal naar Colombia gaan om te vechten voor iets dat in eerste instantie niet háár strijd lijkt te zijn? En in een voorstelling over radicalisme kan ik Breivik niet laten ontbreken. Bovendien heb ik daarmee ook een tegenstelling te pakken tussen linkse en rechtse politiek. Het interessante aan deze drie figuren bij elkaar is dat ze qua ideologie mijlenver uit elkaar liggen. Nijmeijer is extreem links, Breivik is extreem rechts, Degauque offerde zich op voor de islam. Maar je ziet ook overeenkomsten in hun proces van radicalisering.’

Je vorige voorstelling, een toneelversie van Paulo Coelho’s boek Veronika besluit te sterven, ging over een meisje met een doodswens die leerde opnieuw van het leven te gaan houden. Op welke manier is HARDLINERS een logisch vervolg daarop?
‘De reden waarom Veronika zelfmoord pleegde, of wat daar achter zat, is dat zij nergens passie voor voelde. Het leven trok naar haar idee aan haar voorbij en zij toonde zich volkomen onverschillig ten opzichte van het leven. Het wond haar niet op, nergens werd ze kwaad van, nergens werd ze verdrietig van. HARDLINERS gaat juist over mensen die het tegenovergestelde zijn van onverschillig, die misschien wel te veel passie hebben, die zó ver gaan voor hun idealen dat ze daarvoor hun leven zouden willen opofferen. Dat zou ik nooit kunnen, dacht ik toen ik een artikel over Muriel las in Vrij Nederland. Ik voelde daarom een vreemd soort bewondering, voor iemand als zij, dat je zó ver kunt gaan.’

Wat fascineert je aan deze radicale idealisten?
‘Aan de ene kant hun totale bereidheid om te vechten voor waar ze in geloven en hun ideaal te beschermen. Ze willen iets moois beschermen, maar daardoor doen ze heel gruwelijke dingen. Ik vraag me af: wat bezielt deze mensen? Voor deze drie personen staat hun ideaal boven het leven zelf. In een tijd die wordt gekenmerkt door individualisme, waarin iedereen alleen maar voor zichzelf leeft, kiezen zij ervoor om hun ideaal boven zichzelf te plaatsen.’

Zie je dan een kern van waarheid in hun ideologieën?
‘Nee, ik zie daar geen waarheid in. Voor mij persoonlijk zit waarheid in het midden, in gematigdheid. Juist omdat mensen allemaal zo verschillend kunnen denken, vind ik dat er in de openheid van gematigdheid veel meer waarheid ligt.’

Welke kernvraag ligt verscholen achter je voorstelling?
‘Die vraag heeft te maken met de onmacht van gematigdheid. Want waarom zijn we zo bang voor terrorisme en extremisme? Niet omdat er zo veel mensen aan dood gaan. Blijkbaar vinden we het zó enorm bedreigend, voor ons land, de democratie of voor onze vrije manier van denken. Maar anderzijds, misschien is onze democratische gematigdheid vanuit het perspectief van fundamentalisten juist wel heel ‘extreem’ of ‘bedreigend’.

Wat hoop je met deze voorstelling te bereiken?
‘Dat mensen een beetje afstappen van de idiote angst voor radicalisering. En ik wil mensen laten zien dat vechten voor een ideaal en ‘ergens voor staan’ eigenlijk heel mooi is en op zich niet slecht is. Maar tot welke grens? Radicalisering is een reactie op onze huidige maatschappij. In een ware democratie moet er ruimte zijn voor kritische geluiden. Anders helpen we ons eigen politieke systeem om zeep.’

uitgelicht

Hoe ver ga jij voor je idealen?

White Rabbit Theater

Deel dit op